O Dobkowie

Długa wieś łańcuchowa ciągnąca się ok. 3,5 km wzdłuż rzeki Bukownicy. Usytuowana w północnej granicy Grzbietu Wschodniego Gór Kaczawskich, chociaż bywa również w całości zaliczana do Pogórza Kaczawskiego. W dolnej części, powyżej ujścia Sarnki (Kaczej) leżą domy dawnego przysiółka Dzięciołow, który granicząc bezpośrednio z Dobkowem, zawsze był kolonią Starej Kraśnicy. Zabudowa Dobkowa ciągną się na wys. ok. 295 – 390 m dość głębokiej, krętej dolinie potoku, rozcinającej lekko pofalowany teren. Z okolic wsi otwierają ię rozległe widoki na Góry i Pogórze Kaczawskie. Od południa wznoszą się nad nią łagodne wzgórza:

Szeroja – 453 m n.p.m.,

Popielnik – 412 m n.p.m.

i Kapliczna – 406 m n.p.m.

Dolinę Bukownicy budują głównie piaskowce czerwonego spągowca, pochodzące z permu oraz zlepieńce i mułowce. Mniejszą część stanowią piaskowce i szarogłazy z okresu między karbonem a permem. Na południu ciągną się staropaleozoiczne fyllity z wkładkami kwarcytów i marmurów kalcytowych oraz zieleńce. Występuje tu również grafit. Skalne podłoże pokrywają różnej grubości osady czwartorzędowe, głównie gliny zwałowe. Niedaleko Kaplicznej znajdują się wapienie krystaliczne pochodzące z kambru.
Flora i Fauna Dobkowa Szata roślinna Szata roślinna wsi odznacza się dużą różnorodnością i miejscami dużym stopniem naturalności. Również zbiorowiska półnaturalne jak: łąki czy pastwiska, które powstały i utrzymują się dzięki działalności człowieka, wyróżniają się dużym bogactwem. Ma na to wpływ przede wszystkim duże zróżnicowanie rzeźby terenu i urozmaicona budowa geologiczna.

Zbiorowiska leśne W przeważającej części zbiorowiska leśne to lasy typowo gospodarcze, głównie monokultury świerkowe, nie przedstawiające większych wartości przyrodniczych. Spośród zbiorowisk mniej lub bardziej naturalnych charakterystycznym elementem są na obszarze wsi lasy bukowe. W wielu miejscach na terenie wsi spotkać można fragmenty kwaśnych dąbrów. Przy Bukownicy, dopływie Kaczawy, w wielu miejscach rozwinęły się fragmenty lasów łęgowych, głównie podgórskiego łęgu jesionowego. W drzewostanie dominuje jesion, jawor oraz miejscami silniej zabagnionych – olsze. Bujne, wielogatunkowe runo budują najczęściej: ziarnopłon wiosenny, zawilec gajowy, świerząbek orzęsiony, śledziennica skrętnolistna i wiele innych. Zbiorowiska nieleśne Zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe zajmują na terenie gminy niemal połowę gruntów użytkowych rolniczo. W przeważającej części są to nie wykorzystane dziś pastwiska i łąki zarastające krzewami róży, głogów i tarniny o niewielkiej wartości przyrodniczej. Bardziej interesujące fragmenty łąk o większym zróżnicowaniu florystycznym zachowały się w dolinach rzek i potoków oraz miejscami na zboczach pagórków okresowo koszonych bądź wypasanych. Jednym z częściej występujących zbiorowisk łąkowych są łąki rajgrasowe. Są to wielogatunkowe zbiorowiska z udziałem wielu barwnie kwitnących roślin. Podmokłe łąki i młaki spotykane są na terenie wsi najczęściej w dolinie Bukownicy. Zwykle nie zajmują większych powierzchni. Stosunkowo częstym zbiorowiskiem leśnym są w dolinach również łąki rdestowo-ostrożniowe z dominacją rdestu wężownika i ostrożnia łąkowego.

FLORA

W przeszłości flora wsi była jaszcze bogatsza. Dziś nie rośnie tu wiele gatunków znanych jeszcze z połowy XX wieku. Wiele z nich jest objęta ścisłą ochroną. Bardzo bogata, obfitująca w osobliwości botaniczne jest flora roślin zarodnikowych i grzybów. Najlepiej poznaną grupą są mszaki.

FAUNA

Fauna wsi jest dobrze poznana tylko w przypadku zwierząt kręgowych. Niewiele współczesnych informacji znaleźć można na temat zwierząt bezkręgowych, głównie ślimaków i owadów. Oprócz gatunków pospolitych jak: lis, kuna, tchórz, sarna, wielu drobnych ssaków jak np.: mysz leśna, nornik bury, karczownik, czy ryjówki żyje tu kilka gatunków rzadkich w skali całego kraju. Do faunistycznych osobliwości wsi należy występowanie popielicy. Gatunek ten szczególnie zasługuje na uwagę. Żyje głównie w buczynach lub innych lasach liściastych z domieszką buka, przede wszystkim w starodrzewach. Tam gnieździ się głównie w dziuplach starych drzew. Na terenie wsi występują także nietoperze i bociany. Spośród gadów na uwagę zasługuje występowanie żmii zygzakowatej zasiedlającej ciepłe nasłonecznione stoki wzgórz. Ryby występują nielicznie w Bukownicy. Do najbardziej interesujących gatunków należą śliz i pstrąg potokowy. * tekst: Czesław Narkiewicz i Andrzej Paczos „Świerzawa i okolice” str. 15-21 (fragment: „Flora i fauna”). Tekst skrócony przez autora strony i dotyczy tylko miejscowości Dobków.

Czy wiesz, że w 1840 r. były 203 domy, kościół katolicki z plebanią, szkła katolicka z nauczycielem, 2 młyny wodne o 4 kołach, wiatrak, 2 wapienniki i 3 szynki. Rozwinięta była hodowla, trzymano 438 szt. Bydła. Wśród mieszkańców było 2 handlarzy zboża, 1 handlarz drewna i 7 innych, 4 tkaczy wełny, 2 płótna i już 74 różnych rzemieślników.

Dobków jest bardzo starą wsią, o nietypowej na tym terenie historii, co jest widoczne nawet w jej zabudowie. Stanowi wyjątek, bowiem należała do klasztoru  cystersów z Lubiąża, którzy albo ją otrzymali, albo lokowali na uzyskanym terenie. Pierwsza wzmianka z 1206 r. świadczy, iż musiała powstać najpóźniej w k. XII w. Z 1334 r. pochodzi informacja, że klasztor dokonał jej lokacji. Było to raczej przeniesienie już istniejącej wsi na prawo niemieckie. Wieś rozwijała się spokojnie, chociaż zapewne nie mijały jej zniszczenia wojenne i inne klęski. Przez cały czas, aż do kasaty dóbr i klasztornych w 1810 r., stanowiła własność opactwa lubiąskiego, chociaż prawdopodobnie po wojnie 30-letniej należała do cystersów z Henrykowa, którzy być może tylko okresowo nią zarządzali. Potem wróciła we władanie klasztoru z Lubiąża. Była to posiadłość średniej wielkości.
Wymieniano aż 91 tzw. wolnych ludzi i 12 rzemieślników. rzemieślników 1786 r. wszyscy mieszkańcy byli katolikami, co stanowiło ewenement w tej części Śląska. Wieś była własnością fundacji lubiąskiej. Był tu kościół katolicki, 3 domy parafialne i szkoła katolicka oraz młyn wodny. Mieszkało 42 kmieci, 96 zagrodników i 31 chałupników. Było to więc bogata wieś, której mieszkańcy wykorzystywali dobre warunki glebowo-klimatyczne, zajmując się głównie uprawą roli. Rzemiosło nie było zbyt rozwinięte, zwraca natomiast uwagę wysoki odsetek kmieci.
Znaczne zmiany w historii wsi przyniósł rok 1810, gdy sekularyzowano dobra klasztorne. Wieś stała się własnością kameralną. Dopiero wówczas osiedlili się w niej pierwsi ewangelicy, ale stanowili zawsze zdecydowaną mniejszość. mniejszość 1825 r. liczyła już 198 domów. Był kościół katolicki, szkoła katolicka z nauczycielem i pomocnika nauczyciela, młyn wodny, wiatrak i 2 wapienniki, ale tylko jeden na południu od niej był czynny. Wśród mieszkańców było 4 kołodziejów. W 1840 r. były 203 domy, kościół katolicki z plebanią, szkła katolicka z nauczycielem, 2 młyny wodne o 4 kołach, wiatrak, 2 wapienniki i 3 szynki. Rozwinięta była hodowla, trzymano 438 szt. Bydła. Wśród mieszkańców było 2 handlarzy zboża, 1 handlarz drewna i 7 innych, 4 tkaczy wełny, 2 płótna i już 74 różnych rzemieślników. Wieś więc rozwijała się dość szybko, wbrew nazwie, do której chyba w 2 poł. XVII w. dodano człon Klein-.
Dobków leżał na terenach, które nie budziły specjalnego zainteresowanie turystów, nie rozwijała się tu funkcja letniskowa, cały czas pozostawał tylko osadą rolną. Charakter ten utrzymał również po 1945 r. Po wojnie spadła znacznie liczba mieszkańców, mniej więcej do połowy stanu z końca XIX w. Przeważało rolnictwo indywidualne, powstała jednak RSP. Podstawą rozwoju są dobre warunki glebowe, zapewniające opłacalność upraw rolnych. Słabo rozwijało się zaplecze handlowo-usługowe i infrastruktura.
Dobków jest wsią rolniczą. W 1965 r. było tu 119 gospodarstw, w 1978 r. – 114, natomiast w 1988 już tylko 54 oraz RSP. Obecnie jest 86 gospodarstw rolnych. Wyłącznie z pracy w rolnictwie utrzymywało się 30% ludności zawodowo czynnej, co w tym rejonie stanowi wysoki odsetek. Część mieszkańców pracowała w okolicznych kamieniołomach. Dobków ma wysokiej klasy walory krajoznawcze, ale są one słabo znane i niewykorzystywane dla turystyki. Przez wieś prowadzi lokalna szosa ze Starej Kraśnicy do Lipy. Dobków ma tylko podstawowe zaplecze handlowo – usługowe, jest m.in. budynek dawnej szkoły podstawowej, nieliczne sklepy, a także nie czynny już młyn. Obecnie Dobków zamieszkuje 517 mieszkańców i jest 86 gospodarstw rolnych. Aktualnym planem inwestycyjnym w Dobkowie jest budowa wodociągów. I etap prac nad tym projektem rozpocznie się w 2004r.

Różne nazwy wsi na przestrzeni lat:

1203 – Helmerichesdorf

1227 – Hellebrechtsdorf

1260 – villa Helmrici

1316 – villa Helerici

1334 – Dorf Helmicsdorf

1370 – Hellinbrechtisdorf

1512 – Helmissdorff

1540 – Helmsdorff

1667 – Kleinhaltendorff, Kleinhelmsdorff

1736 – Klein Helmsdorf

1786 – Klein-Hannsdorf, Klein Helmsdorf

1945 – Chełmno

1496 – DOBKÓW

Przynależność:

Do połowy XVIII w. wieś w księstwie jaworskim.

Do 1820 w powiecie jeleniogórskim.

Do 1932 w powiecie świerzawskim.

Do 1945 w powiecie złotoryjskim.

Do 1973 w gr. Stara Kraśnica w powiecie złotoryjskim.

Do 1975 w gminie Świerzawa, w powiecie złotoryjskim.

Do 1990 w gminie Świerzawa, w województwie jeleniogórskim.

Do 1998 w gminie Świerzawa, w rejonie Jelenia Góra, w województwie jeleniogórskim.

Od 1999 w gminie Świerzawa, w powiecie złotoryjskim, w województwie dolnośląskim.

Tekst M. Staffa